Selasa, 25 Oktober 2016

Pupulan Satua Bali




SATUA NI SARI


            Ado tuturan satuo madan Ni Sari ; Ni Sariné totonen ngelah memé dogénan yo.
Kacarito Ni Sariné totonen, méménené nyakitang basang, ngomong lantas mémén Ni Sariné kénang Ni Sari “Sari kemu alih dadongmu, tundén yo, orahang basang méméné sakit, kal tundén mémé nguutang basang. Kéwala do engko ngambahin di rurungé lamuen, di rurungé lisiken ambahin !”   “Nah” Kéto Ni Sari.
            Kacarito luas lantas Ni Sari. Ubo Ni Sari neked di jalan, rurungé lamun ambahino kéneng Ni Sari, ngojog lantas umah Dadong Raksasa, makauken lantas Ni Sari “Dadong, aku tundéno ngalih dadong, méménku nyakitang basang, lakar tundéno nguutang basangé”. Kéto Ni Sari kénang dadongené.
            “Nah, mai malu jakanang dadong !” Jakananga lantas kéneng Ni Sari, suud Ni Sari nakan, ngomong men yo: “Dadong aku kal mulih jani”.
            “Nah, alapeng ibamu tebu, barétbéteng kulitané, ojogang kumahmu ; dadong bin kejep kemo”
            “Nah”. “Keto Ni Sari”.
            Diluas Ni Sariné totnen, ngalap lantas tebu,berétbétenga ampasené, ngojog umahnene.
            Kacarita neked Ni Sari jumah, ngomong lantas méménené kéneng Ni Sari : “Jumah dadongmu , Sari”?
            “Jumahené”. Kéto Ni Sari.
            ”Rurungé kénen ambahinmu?”
            “Rurungé lemuen”. Kéto Ni Sari.
            “Ah, Dadong Raksasa totonen alihmu; jani matiange mémé. Ngando nawang apo jelemané ténénen; tundén ngambahin rurungé ané lemuen ambahinmu” Kéto méménené. “Sari, kénkén banmadayo jani ? Jani kéné ban, Sari. Mémé kal metekep ketengen, engko beduur di punyan nyuhé ngoyong !”.
            ”Nah !” Kéto Ni Sari.
            Uba kéto, teko lantas Raksasonene. Neked Raksasonene jumah Ni Sariné ngando bo Ni Sari, kaukino Ni Sari kéneng Raksasonene totonen: “Sari, kp nundén nguutang basing mémému; kénkén dadi suung umahmu?” Kéto I Raksaso; ngendep Ni Sariné totonen.
            Déning suung, I Raksaso negek duur ketungené, ngalih tumo I Raksaso. Ulung lantas I Raksasoné totonén aukud, alih-alihino ngando tepuk, ungkabenga lantas ketungené totonen kéneng Raksasoné totonrn, tepukino lantas mémén Ni Sariné. “Kénkén krano ko ngengkeb, Men Sari ? Engko nundén nguutang basing; maro kal uutangku, suunginmu umah-umahanmunené”. Keto I Raksaso.
            “Uba ilang sakite, dong”. Kéto Mén Sari.
            Mesaut I Raksaso: “Buin uuteng, apang ilang sakitené”.
            Meneh kokoha Mén Sari kéneng Raksasoné totonrn; ngomong lantas Mén Sari kéneng Raksasoné totonen: “Uba tis, dadong!”
“Pin pang tisang”
Kacarito onyo amaho Mén Sari kéneng Raksasoné totonen. Disuud Raksasoné ngamah Mén Sari, bedak lantas Raksasoné totonen. Ni Sariné totonen ngelah sémér, kemo lantas I Raksasoné nginem yéh.
Sedek Raksasoné nginem yéh, ilingino beduur lawat Ni Sariné kéneng Raksasoné, sajaen Ni Sari beduur di punyan nyuhé, kaukino lantas kéneng I Raksaso: “Sari, mai tuun!”
Mesaut Ni Sariné totnen: “Ah, ngando aku tuun, amah dadong aku”.
“Ngando, ngandoja dadong ngamah nyai”.
“Ah, aku lamun ngando tuun”
“Ah, lamun ngando nyai nyak tuun, bakal kaukin dadong céléng dadongé”.
Kéto Raksasoné ngomong, kaukino lantas celengene kéneng I Raksaso: “Citah Kelabang Apit, tah!” Kéto Raksasoné ngaukin Céléng, teko lantas célé ngené I Raksaso. Uba teko céléngéné, tundéne ngalumbih punyan nyuhé totonenen, ané tongosin Ni Sari totonen. Lumbihino lantas punyan nyuhé totonen kéneng céléngé totonen. Maro pungkat punyan nyuhé totonen, Ni Sari punyan nyuhé ané lénan lacuna muncababin lumbihino kéneng céléngé totonen.
            Kacarito teko lantas cicingene totonen. Disubané teko cicingene, tundéno lantas nyaplokin céléng Raksasoné totonen; caplokino men céléngé totonen, mati lantas céléngé totonen.
            Diubo mati céléngé totonen, Raksasoné lantas tundéna nyaplokin; caplokino kéneng cicingé totonen, mati lantas Raksasoné totonen.
            Disubo mati I Raksaso, tuun lantas Ni Sari; neked betén ngeling Ni Sariné totonen: “Mémé, dija po jani alihku, meme?” Kéto panyumunin Ni Sariné.
            Kacarito suud yo ngeling, bakatanga lantas getih méménené kéneng Ni Sari, ada amun kacangé sibak gedénené. Getihé totonen lantas omongino kéneng Ni Sari: “Getih, gedén-gedénang ibanmu, apang ado amun nyuhé abungkul !” Ngedenang lantas getihé totonen,ado amun nyuhé abungkul gedénené.
            “Lantangeng jani ibanmu, getih, apang ado amun gulungan tikehé dawanené !” Dawo getihé totonen, ado amun gulungan tikehé dawonené.
            “Maréko jelemo ko jani, getuh !” Maréko jelemo getihé totonen. “Idup jani ko getih, apang patuh buin buka méménku !” Patuh buka méménené.
            Kacarito jani idup bin méménené Ni Sari, kénkénja ané i tuni, kéto bin méménené. Jani tampaha lantas céléng Raksasoné totonen, betek basangené Ni Sari ngamah bé.
            Ubo kéto kemo lantas Ni Sari ajak méménené kumah Raksasoné totonen, juanga kasugihan Raksasoné totonrn; gelah Raksasoné yo makejang makatang.


Satua bali pagantihan   : I Wayan Ngara, Pedawa, Kecamatan Banjar, Kabupaten Buleleng.





PAN BRANGKUANGAN

Inggih wenten satua jadma muani mawasta Pan Brangkuangan. Jadma punika kalintang getap, wau ipun pangantenan. Dening antuk getapne bes kalintang sarahina pisuha kewanten ring sane luh. Wawu sandikaon ipun nenten purun kajaba. Ring katuju kurenan ipune buat. Ken-kenanga Pan Brangkuangan mamargi, yadiapin purun, punika antuk mamaksa pisan manah. Punika awinan ipun polih babaos daki-daki sarahina antuk sane luh, taler ampon ipun. Napi ja baosne sane luh taler ampon ipun, napi kasuen-suen, beling punika sane luh, taler ampon ipun, sampun painganan tutug bulanan belinge, nandes ipun pacang madue pianak, turing ipun sampun nyakit, janta-janto, nangis sedek wengi, irika raris kakenken Pan Brangkuangan ngarereh balian manak :”Beli Wayan Brangkuangan, bes kakene jerit-jerit tusing dadi pisan baan naenang basange sakit, nah kema ja alihang tiyang balian. Tabahang deweke, dening sing ja ada lakar cagerang tiyang buin".Irika Pan Brangkuangan masaut, “Tidong, suba ja karuan icang takut masih tunden. Bes be lebihan tan pasemu cai keto takut, tunden lantas, nyak keto nyai majalan. Irika renget basangne sane luana, turi mijil pajar ipun matbat sane muani : “Idong, cai Brangkuangan, bes kalebih getap caine dadi jelema, orahang kadang butuhe, suud ngaba butuh. Pisan gantungang di kakolongane, tara keto ne pisan tapih icange salukin. Bes sing pisan cai nawang jengah, sisan- sisan parane cai dadi jelema". Punapi wawu sapunika janga antuk sane luh, raris erang manah ipune, tur raris ipun ngalagasang pisan masingset ginting ipun kajaba, nanging saking mamaksa taler. Sarauhe ring jabayan, marengang matan ipune, tur tan ipun kunang-kunang ring pagehane irika raris makesior manah ipune, pitahenang ipun lijak mincid. Malih ipun mawali, tur ngadubug ipun macelep kapaon ipune, tur sada sahasa ipun ngampakang jalanan, griot gadableg, asapunika kantos rusak jalanan ipun. Raris ipun makecos kaselahane ne katuju mati, ngepil ipun irika kejepjep, embe sakit manah kurenan ipune, pang kalih pang tiga sakit ipune. Asiki ipun nyakitang basang pacang madue pianak, kakalih nyakitang somah ipune masolah kadi punika, raris kaambilang ipun sampat antuk sane luh. Taltala Pan Brangkuangan antuk sampat. “Ulad-alid iba Brangkuangan. Kema iba majalan jani. Yen sing iba majalan, bakal peles kai butuh ibane apang suud iba mabutuh".
            Dening bes sakit awak ipune katal-tal antuk sane luh, malih ipun kajaba nelanan pisan rauh ring jelanane. “Bah, I Brangkuangan, sing nawang bikul. Asapunika sane Luh”. "Embe, kaden cang bojog cerik, Sapunika Pan Brangkuangan”. Punapi ngelalu manah ipune Pan Brangkuangan, kidemang ipun matan ipune malaib mangda ipun tan ngeton napi-napi. Ring aepan pamesun ipune wenten belumbang dalem tur madaging toya pecak sabeh. Dening ipun ngidem malaib, nenten ipun nyangka buntut. Ngambet ipun makecos saking pamesun ipune, punapi maglebug ipun derika ring belungbange. “Aduh, asapunika ipun makaukan, turin berakbak-berukbuk. Embe, malah je kai ngidem malaib. Kakene laut jani, kija ambahin menek, Asapunika ipun ngarengkeng newek”. Napi malih ipun grape-grape munggah, ngararis ipun mamargi taler ngarereh balian, nanging dening jejehe tan midep ical, malih nguntuk ipun mamargi.
            Wenten taru ring samping margine. Dening ipun nguntuk, tan wenten ja ton ipun. Malih irika makaplug gidat ipune, taler taanang ipun sakit ipune, antuk ajrihe, tagih pelesina antuk sane luh.
            Gelisin carita rawuh ring jumah i balian manak. Saking doh sampun jerit-jerit: “Dadong, dadong balian, ampakin tiyang jalanan”. Raris bangun i balian manak. “Enyen ento kauk-kauk badiwangan, aeng rengas munyine ada lamun madaran jukut amplas. Mai ja laut mulihan”. Asapunika i balian. Napi raris ampakang jelanane jero balian. “Tiyang sira”. Coet-coet dadonge I Brangkuangan. “Bah I Brangkuangan nyane, nyandang sengap. Jangka te cai suba magama tua, masih nu dogen butuhe di kakolongane”. Napi nimbal Pan Brangkuangan: “Cendet tiyang nunas ica ring dadong, da buin mararasmenan ngarawos, margi malu dadong mulih, tingalin jep dadonge, janta-janto uli ituni”. “Nah diapin keto ken-ken?. Anak peraha anak beling nyakit, ken-kenange men". Napi raris mamargi kasarengin antuk I Brangkuangan, rawuh ring jabayan embe, deseka kewanten jero balian antuk I Brangkuangan, dumunan nenten ja nyak ipun mamargi, pungkuran taler nenten ja nyak. “Tiyang bareng ajak dadong, dandanin tiyang dadong, kakene suba tud apanga tusing labuh”. “Ah, bangka cai. Awak takut kaketo jak abete mamunyi, asapunika jero balian”.
            Gelisin carita rawuh di jumah I Brangkuangan, raris ngojog ring genah luh ne nyakit. Irika raris i balian ngerawos ring I Brangkuangan: “Ne suba kepus manike, buin ajebos ada anak cerik. Kema cai ngalih babakan tibah bin aketek, tekenang jahe pait, lakar anggon uap, apang enggalan ada seden”. Punapi Pan Brangkuangan dening ipun mula jejeh, masaur: “Ten ja ada dong. Punyan tibah ten, jahe pait ten wenten masih". Raris kasaurin antuk sane luh: “Tidong, cai Brangkuangan, ento di gagumuk balene jahe pait. Di pagehane bedelodne punyan tibah". Raris katimbal antuk i balian. “Ne saja cai takut”. “Tan ja tiyang takut, saking tiyang tan ja nawang, margi iwa nujuin”. “Nah keto nyit te prakpake", Sapunika baliane. Sapunika baliane. Raris ngenyitin prakpak ipun Pan Brangkuangan, tur raris kajaba sareng ring jro balian. Rauh ring jabayan, punapi rengas bawin ipune. Punapi jeg gubega dadong balian, tur sambilang ipun ngetor. “Tidong ne cai Brangkuanagan, ngudiang dadong angkuk-angkukin cai?”. Dening balian pongah, ngomong sambilang ipun kedek , ngengkel baliane: “Adeng  ja cai malu numitis ka marcapada. Bes ladohdohan pitaran caine”. Taler tan karungu antuk I Brangkuangan. Kari geluta i balian. “ Nake lebang dadong, kudiang ngalih babakan tibah, kakene gisiang dadong". Napi raris kalebang antuk I Brangkuangan. Raris pamuput, polih sampun babakan tibah ring jahe pait, raris kulig antuk, ibalian, punika raris kaanggen nguapin. Tan wenten sue malih, lekad anak alit, muani, malih maplagpagan kadi lesung bakalane. Sampun prasida puput kaeteh-etehin antuk i jro balian, raris i balian makire pacang mantuk, irika raris ngangken Pan Brangkuangan mangda ipun ngatehang .”Brangkuangan, jalan ja atehang dadong mulih. Dadong kakene luana mentas padidi, anak gumi cara jani, kadenanga dadong pentasan peteng lalingsen, apang dadong patut ngemasin rusak". Raris masaur I Brangkuanagan : “Dadong nundenang tiyang ngatehang. Nyanan nyen tunden tiyang ngatehang tiyang mulih. Nyak dadong buin ngatehang tiyang mulih"? “Bah, cicing iba Brangkuangan. Kemula ja cai jelema getap. Nah dadong padidi mulih”. “Raris mamargi ibalian ngamantukang.
            Gelisin carita rauh sampun ipun di jumah. Ne mangkin kasuen-suen, paingan sampun anake alit matuwuh abulan pitung dina, tutug kambuhan. Katuju wengi wenten asirep agung, nadakang Pan Brangkuangan mamanah makebotan. Dening bes lintang sakit basang ipune, marasa ngincil tain ipune, irika raris nelanan ipun bangun, mamanah pacang ka jaba makebotan, nanging saking bolong bedeg paon ipune dengokin ipun ring jabayan, ngantenang, punapi wenten. Dados kanten kunang-kunang samah ring pagehan ipune. Beh, makelo manah ipune Pan Brangkuangan. “Ne ngudiang Liu pisan lija mincide teka”. Asapunika manah ipune. Dening basang ipune bes kalintang sakit, raris makarya ipun daya.katuju sane luh lelep pules ipune. “Neh, dadi tebong anake cerik pejunin. Donga kadenanga anake cerik meju”. Asapunika manah Pan Brangkuangan. Raris patelahan pisan ipun munggah. Napi piajakanga paan anake cerik makekalih, irika raris colcolin  ipun antuk bacin wenten sakadi talenane, malih sada makacang-kacang, tur raris ipun medem. Napi malih enten sane luh, dening kepeh-kepeh mebo tai, raris dunduna ipun sane muani. “Bapane, bangun enden enyitin sundihe, anake cerik jenenga meju. Nyanan bakal pelisahina nyen”. I rika raris Pan Brangkuangan mapi kapupungan , tur mamunyi pati jelamut, nyaruang akal ipune mangda nenten katengehan antuk sane luh. Punapi raris kaceplegin antuk sane luh. “Ne te sundihe malu enyitin bangun”. Raris ngadebras Pan Brangkuangan bangun tur ngambil colok, raris ngenjitin suar. Raris kantenanga antuk sane luh taine pitaenanga wiakti panakne meju, tur raris ipun bangun pacang nyasadin, raris sekenang ipun ngetonin, kantenang ipun begeh kadi talenan. “Beh, bapane, adug-adug anake cerik meju, deh malu sundihe mainang”.  Dening tagiha sundihe, nenten wehina antuk Pan Brangkuangan, tur ipun renget :”ja lakar gena nagih sundih, lakar pantet tain panake?” “Tidong bapane pesan ngalgal petane, dong apang tawang laran anake cerik, parus kenken, pendil kenken, apang beneh baan ngae loloh. Kasurin antuk Pan Brangkuangan: “Ambat  ja parusne karuan ja amonto meju”. Manah ipun awinan nenten nguwehin suar, mangda sampunang kantenanga antuk sane luh, dening bacine makacang- kacang, kajejehin ipun ring pacang welina. Napi kagubeg taler kaambil suare antuk sane luh. “Keto ye neh, neh”, Asapunika sane muani. Raris saurine  antuk sane luh, kantenanga madaging kacang, raris ipun mapajar, “Ne ngudiang kene bapane tain anake cerik. Tora ja laad madaar kacang. Anak nu madaar biu anake cerik. Ngujang taine makacang- kacang”. Masaur Pan Brangkuangan :”Engken orahang nyai makacang-kacang. Sing nawang anake cerik panes jampi. Barak nanah getih totonan apa". “Neh te, sekenang  ngiwasin”, asapunika sane luh, tur ipun nyet ring kajrihan Pan Brangkuangan ring wengi-wengine. “Sing tara iba nyangkang dini. Ja ngudiang kanti amul talenane taine. Napi nguntuk Pan Brangkuangan, dening mula wiakti. Irika raris tuding-tudinga antuk sane luh .”Sakit gede iba Brangkuangan, kawah angkabe iba numitis dadi jelema".Napi masur Pan Brangkuangan bangras :”Nah kenken ja orahang nyai keto suba".
            Gelisin carita puput kadi punika babaose ring jumahan. Kasuen-suen, dening bes nenten pisan dados wah manah ipune Pan Brangkuangan, puput saking eling ipun ring getap kewanten, irika raris gedeg manahne sane luh, raris dayanang ipun sane muani padem. Ipun madue racun, tan pisan midep ngutuhang jadma, irika raris ipun mamanah-manah:’’Bes kakene ja sakit kenehe, ngelah anak muani getap, sing ja bisa suud-suud takut. Ada yan apang was pisan ngelah anak muani. Was pisan lakar matiang terasne". Puput manah ipune asapunika, kenjekan wengi, raris matuturan sane luh :”Bapane, kakene lacure dadi jeleme. Dening lakar daar anak cerik sing ada ngelah, ditu ditegale kaja ada ja batang gede, kema ja totonan empug abayang kandik, dinane buin mani, ento lautang adep, apang baya payu meli baas. Dening cai majalan joh, tiyang gaenang nyen cai bekel, apang ada sangun cai awai”.
            Gelisin carita benjangne semengan, raris ipun mamargi tur sampun puput saha bekel ipun, nanging makasami punika madaging racun. Awinan ipun ngakehang nagingin, manah sane luh mangda was pisan ipun padem ring tegale, mangda sampunang malih ipun malipetan mantuk. Dening asapunika mamargi Pan Brangkuangan.
            Tan carita ring margi, caritayang anake agung ring Pamamoran. Ida madue meseh, dusta dahating sakti, kantos isis panegaran idane kaulati antuk I dusta sakti, wenten sareng akutus diri dustane punika. Irika anake agung saud pangandika, “Nah nyen ja ngidayang ngamatiang musuh kaine, I dusta sakti, kai masanggup ngadegang papatih dini di Pamamoran”. Asapunika daging pangandikan idane, tur sampun kapiragi antuk Pan Brangkuangan sakadi runtuh sosot anake agung ring Pamamoran
            Tan cinarita, mamargi Pan Brangkuangan ngalerang ngarereh taru bantange sane katuturin antuk sane luh. Tan dumadak rawuh irika, raris ipun ngandik.Ceteg, ceteg nenten jangkayan ipun mulang kandik, paingan, polih wau asandangan. Dening basang ipun layah, taler kari ipun ngandik. Katuju I dustane punika mararian ring satrune, ngantosang pacang pangrauhan jadmane, piragianga anak ngandik, raris bangun idusta sareng akutus, tur kajagjagin Pan Brangkuangan. Dening asapunika, matolihan Pan Brangkuangan, ton ipun raris dustane. Dening uningin ipun waluya dusta, napi malaib ipun Pan Brangkuangan, kandik ipun kecag, tan wenten ringuang ipun, raris kaulahang ngetus buri antuk I dusta. Sarauh ring pecak genah Pan Brangkuangan ngandik, ton ipun raris takilan kadi papahan jantrane, caneg ipun irika, tur ipun ngaraos sareng timpal ipune:”Ne waya bekel nasi tuah palaibina teken anake”. Dening basang ipune layah, punika raris tedan ipun, duma sareng akutus, durung telas antuk ipun neda, dening, racun mebaru, mawinan padem dustane. Ring sampun padem irika raris Pan Brangkuangan nelanang pacang ngalipetin bekele, pitaenang ipun idusta sampun makaon. Napi sarauh ipune irika, paingan wenten selat apanimpug, ton ipun pajekukuh makakutus, malih tan wenten pisan makrisik-krisikan, pitaenange sampun  ipun padem.”Ken-ken ja unduke dadi ja tusing makrisikan. Yen tosing mati, amonto makelone baan nelektekang, sing suba ya makrisikan”. Asapunika manah ipun Pan Brangkuangan tur raris mamargi nyagjagin, nanging taler ngadengang. Pinah sampun nampek irika, taler kari tan wenten makrejengan ton ipun bungus dustane mateteh-teteh, kapingkalih tan wenten ja maangkihan. Dening ipun uning ring susut anake agung ring pamamoran, irika sahasa raris ipun ngambil kandik, tur punggal-punggala, dustane makekutus. Antuk kendel manah ipune, irika raris ipun malaib ka Pamamoran, sambilang ipun negen punggalan akutus. Tan wenten ja malih ipun ngokasang, nget raris ipun ngaranjing kapuri,  ngaturang ring anake agung. Sarauhe saking jro, kacingak antuk anake agung , waluya wiakti punggalan dustane, tur raris ngandika: “Beh, sadia iba Pan Brangkuangan ngamatiang musuh kaine . Ken-ken abet ibane"? Raris matur Pan Brangkuangan: “Ratu Dewa Agung . Titiang kanjekan ngarereh saang raris rauh puniki dustane, tur ipun galak ring titiang, nagih ipun ngamademang. Punapi sepan ipun matangkis, cacarin tiyang baong ipune sami mapisan antuk kandik, pacepolpol ipun. Punika awinan sida titiang ngaturang ring Cokor I Dewa". Dening asapunika ledang pisan Ida Sang Prabu, tur raris ida nagingin sakadi sosot idane. Ring pamuput, Pan Brangkuangan kaanggen papatih pinih tinggi, wiadin kurenane taler kaajak kanegara. Suka raris ipun tan nyandang ucapan malih.
-PUPUT-



I SANGSIAH TEKEN I BOJOG

            Ané malu dialasé ada buron dadua madan I Sangsiah teken I Bojog, ia masawitra di alasé. Sedek dina anu, I Sangsiah cagcag-cigcig ngalih padang, ambengan, muah don kayu ané tuh-tuh. Ento anggona ngaé sebun di carang kayuné, sawiréh ia makiré mataluh. Sedek iteha ia ngaé sebun, sagét I Bojog suba negak di sampingné. Pabaliha I Sangsiah ngaé sebun. Disubané pragat sebun I Sangsiahé, lantas ia marérén sambilanga marerembugan ngajak I Bojog.

Kéné munyinné I Sangsiah, “Ih, Bojog, apa awinan iba tusing nyak ngaé umah? Kéto men panak ibané ideh-ideh gandong iba. Sing padalem panak enu cenik, uli mara lekad suba ajak midehan? Yén kéto, apa gunanné iba ngelah lima, ngelah batis? Awak siteng, bates ngae umah dogen iba tuara nyidayang. Tuah saja iba buron kaliwat belog. Kaling ké ngelah karirihan, ngaé umah dogen tuara bisa!
Mara kéto munyinné I Sangsiah, jeg gedeg tur jengah I Bojog, lantas masaut bangras tur matbat I Sangsiah. “Ih, iba kedis Sangsiah, kénkén to munyin ibané i busan? Kai tusing ngelah karirihan kéto???  Nah, apang tawang nyai, kai mula terehan bojog mawisésa, nyidayang ngabut gunung, leluhur kainé nyidayang ngaé kreteg di pasihé, mambahan ka Alengka Pura. Pamuputné nyidayang ngalahang Maharaja Rawana muah sakadang warginida. Bas kaliwat iba cangkah-cumangkah mapitutur tekenang kai. Nah né jani, tolih sebuh ibané jani!”

Lantas kabésbés sebun I Sangsiah tekén I Bojog. Disubané telah uug, kaentungang maidehan  kanti benyah latig. I Sangsiah sebet mimbuh jengah kenehné, nepukin bikas I Bojog buka kéto. Lantas kebarat-kebirit makeber kema-mai I Sangsiah mangenehang sebunné kabésbés, paselambeh maidehan uuganga tekén I Bojog.    

 I Sangsiah lantas nguningayang tingkahné I Bojog corah tur ngrugada ring Ida Pranda. Kenehné I Sangsiah apang I Bojog kadanda olih Ida Pranda. Sakéwala Ida Pranda tusing dadi niwakang danda. Sawiréh kéto, lantas nyangetang jengah keneh I Sangsiah, krana tusing maan lamun kenehné. Pamuputné ia sebet tur sedih padidi.

Nah timpal-timpal ajak makejang, kéto katuturan I belog buin bengkung, buka I Bojog, sebeneh-beneh anaké nuturin lantas katampi jelék.


            




SATUA I DURMA 
 
Ada tuturan satua anak muani madan I Rajapala makurenan ngajak dedari madan ken Sulasih. Ia ngelah pianak adiri adanina I Durma.
Mara I Durma matuuh pitung oton, kalahina teken memene mawali ka swargan. Sawireh keto, Idurma kapiara, olih Irajapala,kanti matuuh dasa tiban.
Gelisang satua I Rajapala makinkin bakal nangun kerti ke alas gunung.

Nuju sanja, I Rajapala ngaukin pianakne laut negak masila.
I Rajapala ngusap-ngusap duur I Durmane sarwi ngomong,
“duh cening Durma pianak bapa, tumbuh cening kaasih-asih pesan. Enu cerik cening suba katinggalin baan meme. Buin mani masih bapa bakal ninggalin cening luas kagunung alas nangun kerti. Jumah cening apang melah”.

Mara keto, jengis I Durma, yeh peningalane ngembeng-ngembeng. Bapane nglanturang mapitutur, “Cening Durma awak enu cerik, patut cening seleg malajahang awak. Sabilang gae patut plajahin,nyastra tusing dadi engsapang. Ditu di pasraman Jero Dukuh, cening mlajah sambilang ngayah”.
“Plajahin cening matingkah,ngomong muah mapineh. Tingkah,ngomong muah papineh ane rahayu plajahin. Sekenang pesan magarapan ditu di pasrama Jero Dukuhe. Prade ada anak kuma tresna, suka olas teken cening, ento eda pesan engsapanga. Nanging yen ada anak ngawe jele wiadin ngawe jengah teken ukudan ceninge, sadida-sidaan eda Walesa.
Minab Ida Sang Hyang Widhi tuara wikan nyisipang. Keto masih eda cening ngadu daya lengit, ngekadaya nyengkalen anak. Jejerang papinehe ngulati ane melah. Ingetang satata ngaturang bakti ring Ida Sang Hyang Widhi, matrisandya tetepang. Nah, amonto bapa mituturin cening, dumadak Ida Sang Hyang Widhi Wasa sweca mapica karahayuan tekening cening muah bapa”.
Kacarita jani I Durma suba ngayah, malajah di pesraman Jero Dukuhe. Jero Dukuh kalintang ledang pikyunanne, krana

I Durma seleg pesan malajah tur enggal ngeresep. I Durma tusing milihin gae, asing pituduh Jero Dukuhe kgarap kanti pragat. Sabilang peteng kaurukang masastra baan jero Dukuh. Baan selene mlajah mamaca, dadi liu ia nawang satwa, tutur muah agama.
Sasubane I Durma menek truna, pepes ia kabencingah, dadi tama ia nangkil ring anake agung di Wanakeling.
Para punggawa, tandamantri pada uning, tur sayang teken I Durma. Ditu laut I Durma kaangen parekan di puri, kadadiang panyarikan sedehan agung purine.

Dadine, I Durma tusing kuangan pangan kinum muah satata mapanganggo bungah.
Yadiapin keto tusing taen ia engsap manyama braya, satata inet teken pitutur bapane muah ajah-ajahan Jero Dukuh. Keto yen pikolih anake jemet malajah tur anteng magarapan.


           

Tidak ada komentar:

Posting Komentar